Soms heb je ineens zo'n moment... je staat op, je ontbijt en onderwijl bekijk je het nieuws, je gaat naar je werk...weer in de file...je luistert naar de radio, je komt op je werk...of liever: je komt NIET tot je werk, want je wordt voortdurend opgehouden ... door probleempjes...en die los je op...en dan volgen nog meer probleempjes...en die los je dan weer op....af en toe een overwinninkje...maar direct gevolgd door weer nieuwe problemen...kleine zorgen, grote zorgen...... en het houdt maar niet op. Kom op, grote vent...schouders eronder..het hoort er bij, het is van deze tijd.
Maar godallemachtig! is dat nou wel zo? het is van deze tijd? alsof het iets vanzelfsprekend is? of het normaal is dat politici elkaar zwart maken, of het normaal is dat fatsoen niet meer hoeft en 'vrije meningsuiting' een vrijbrief is voor het denigreren van hele bevolkingsgroepen en daarmee het eigen falen te maskeren oneerlijkheid en onrecht zegevieren.
En als je je nek uitsteekt voor de zwakkeren in de samenleving, omdat je dat de belangrijkste waarde in je leven vindt? goed doen voor de medemens, omdat jij dat kan en de ander dat nodig heeft. en je wordt alsmaar weer gefrustreerd door de zittende macht , met valse agenda's die van alles roepen maar het gaat over iets anders? ..over vastklampen aan die macht en geen eerlijke verdeling duldt
En jouw medemens daarom over het randje wordt geduwd. Geen eerlijke kans krijgt eerst zwart wordt gemaakt om daarna alles af te pakken wat hen waardevol maakte? Deze macht kent geen menselijke waarden een waardenloze macht...
op zo'n moment ... zou je... naar het raam willen lopen... je kop naar buiten steken... en keihard roepen: IK PIK DIT NIET MEER!!!!
De vorige keer heb ik u verteld van de economie op wereldniveau. Over kapitalisme dat in vorige eeuwen is ontstaan en nu piepend en krakend over de grenzen van ethiek lijkt te gaan ; de beweging 'occupy' noemend als een signaal dat zegt: we weten dat het niet deugt, maar we weten niet hoe het dan wél moet. Maar de titel wijst op een economie in het onderwijs: daar ben ik eigenlijk niet aan toegekomen. Daarom nu de tweede poging.
Afgelopen week was ik weer aangeschoven tijdens een bijeenkomst van de groep waar ik deel van uit maak: ECK2. Het staat voor 'educatieve contentketen'. Leren in het onderwijs wordt nu nog overwegend met boeken gedaan, maar dat duurt niet lang meer. Het moderne onderwijs vraagt in dit digitale tijdperk om digitaal lesmateriaal en daarom zal het medium 'boek' steeds meer ingehaald worden door toepassingen van het internet. Uitgeverijen begeven zich voorzichtig op het glibberige pad van het digitaal aanbieden van educatieve content. Het is een uiterst ingewikkelde zaak. ECK2 is een poging om alle partijen die daar onderdeel van gaan uitmaken volgens een standaard te laten werken. Dat is waarlijk een mooi streven en een belangrijke stap om het onderwijs de 21e eeuw in te trekken.
Grand Hotel Karel V in de binnenstad van Utrecht
Met het concept van Cloudschool in mijn achterzak begrijp je natuurlijk wel dat ik hier absoluut bij wilde zijn. Ik doe dit vanuit het belang van het onderwijs; de publieke sector. Hoewel voor een grote zaal was gekozen van Grand Hotel Karel V (zie foto) bleek dat de zaal eigenlijk te klein was voor de meer dan 50 deelnemers. Bij het voorstelrondje bleek al gauw hoe de verhouding met de private sector lag: ik bleek één van slechts vier deelnemers te zijn die het scholenveld vertegenwoordigden: de rest van de groep werd vooral ingevuld door uitgeverijen en bedrijven voor distributie en leerlingvolgsystemen.
Oei.... In een verhouding van 1 (schoolbelang) staat tot 13 (commercieel belang) vroeg ik me af of ik me wel staande zou kunnen houden tegenover deze overmacht. Gelukkig viel dat mee: die 'jongens' zijn niet van gisteren en redeneren vanuit het klantperspectief: hun klanten (scholen) willen goed lesmateriaal. Dat kunnen de scholen krijgen; de klant is koning. Doch: dwars door alle inspanningen heen om het de klant naar de zin te maken klinkt het geluid: maar we willen er wel aan blijven verdienen! En hier zijn we waar ik in deze tweede blog op uit wilde komen; hoe werkt de economie in het onderwijs?
Scholen en uitgeverijen willen beiden het zelfde: goed lesmateriaal en liefst op een manier dat past bij de 21e eeuw. Maar er zit iets tegenstrijdigs in: het is net zoiets als dat je de grote oliemaatschappijen vraagt om electrische auto's te gaan ontwikkelen. In dat kader is dit filmpje wel opmerkelijk; er zijn al diverse revolutionaire schone auto's ontwikkeld maar op de een of andere manier zijn ze weer van de markt gehaald. Complot van de olie-industrie of niet; het is duidelijk dat als er grote commerciële belangen mee gemoeid zijn, het niet duidelijk is of de motieven om iets te doen of juist te laten nog wel zo zuiver zijn.
De angst voor uitgeverijen is dat als de educatieve content eenmaal gedigitaliseerd is, het daarna een koud kunstje zou zijn om de content al gauw als publiek bezit aan te merken en eindeloos aan elkaar door te geven ( net zoals met illegaal gedownloade muziek wordt gedaan ). Logisch natuurlijk dat als je dan de voorstellen van de 'workflow' bekijkt men éérst geld wil zien. Een electronische kassa en pas als betaald is, gaat de digitale slagboom open om de content bij de leerling te krijgen. De bijeenkomst heeft duidelijk gemaakt dat we er nog lang niet zijn; er zijn nog vele haken en ogen. Technisch is het geen probleem: de complexiteit daarentegen wel. Ik moet daarbij erg denken aan de keynote-presentatie van gewaardeerde APS-collega Michel van Ast. Er zijn zó veel partijen mee gemoeid dat er als het ware een 'scrum' ( rugby-term ) ontstaat: als je wilt bewegen moet iederéén bewegen.
In termen van bedrijfsvoering zie je dat het verdienmodel de boel vasthoudt: uitgeverijen willen hoe dan ook blijven verdienen en laten (voorlopig) niet los om hun methodes ook los te knippen in kleine digitale leseenheden en die laten concurreren met leseenheden van andere uitgeverijen. Men zou moeten onderkennen dat elke methode , hoe goed ook, toch altijd hiaten kent en daarom arrangementen van meerdere methodes mogelijk moet zijn. Ik heb die dag in Utrecht niet één keer horen praten over 'de derde weg': een kwaliteitsmix van open (gratis) en gesloten (betaalde) lesmateriaal. Nogal logisch vanuit het belang van uitgeverijen: zij willen zo lang mogelijk eigenaar blijven van kwalitatief hoogwaardig lesmateriaal. Maar als je bedenkt dat die uitgeverijen het gewoon gekocht hebben van hele bekwame leerkrachten in het onderwijs....zou het dan niet tijd worden om eens na te denken wie eigenlijk eigenaar zou moeten zijn van de onderwijsinhoud? ....nou, dat is een mooi bruggetje voor een volgende edublog: eigenaarschap en regie van het onderwijs. En dan kan ik ook meer vertellen van mijn plan om ook het ondernemerschap meer naar het onderwijs toe te halen.
Ondernemerszin....daar moet je ZIN in hebben. Je hebt het gevoel het gouden ei gevonden te hebben en je wilt dat het toegepast wordt. In het bedrijfsleven wordt er meteen aan gekoppeld: er veel geld aan verdienen. Dat is niet zo gek, want in het bedrijfsleven mag je er voor uit komen om geld te verdienen. En wie véél geld verdient, krijgt aanzien en wordt een succesvolle ondernemer genoemd.
Hoe anders is dat in het onderwijs. Publieke sector dus je mag geen winst maken. Terecht natuurlijk want onderwijs wordt van onze belastingcenten betaald. Maar ja, in deze tijd, met een rechts kabinet , komt ondernemerschap toch weer meer in beeld. De tijdgeest geeft aan het onderwijs een bepaalde draai: wat levert het ons op? Kosten en baten worden naast elkaar gezet en dan is het vanzelfsprekend dat met zo min mogelijk investeren een maximaal resultaat wordt gehaald. Studietijd wordt ingekort, sancties ingesteld voor studenten die langer doen over een studietijd, klassen worden vergroot, bezuinigingen enzovoort. Daarnaast wordt gehamerd op bepaalde opbrengsten: wat is relevant voor de maatschappij? Bijvoorbeeld: waarom investeren in een beroepsopleiding waar werkloosheid bestaat? Dat moet je toch een beetje nuanceren: toen ik in '76 naar de Pedagogische Academie ging was er veel werkloosheid en toch heb ik geen dag zonder werk gezeten.
Onderwijs...daar moet je niet zijn om rijk te worden. Eigenlijk ga je er alleen in werken als je een 'roeping' voelt: het kan ondankbaar zijn en frustrerend. Het salaris is voldoende maar er is geen causaal verband tussen goed presteren en geld verdienen. Kijk, daar wil de VVD nu iets aan doen: prestatiebeloning! Logisch als je het onderwijs wilt zien als een onderneming. Je stopt er iets in en er komt iets uit: de productie van de (onderwijs)machine. Het resultaat is dat er weer verse medewerkers zijn opgeleid die in het arbeidsproces, de economie van Nederland, gaan produceren. Dat klinkt eigenlijk als een machine. Nederland als een grote fabriek waarin vooral economische principes gelden: winst maken , economische groei.
Dat is nu precies waarom prestatiebeloning in het onderwijs niet werkt. Want we zijn geen machine. We zijn mensen die integraal onderdeel vormen van een maatschappij waar ook sociale waarden belangrijk zijn. Een maatschappij laat zich niet beredeneren als een machine. Groei , vooruitgang en ontwikkeling is een organisch proces waarin alle individuen , meestal onbewust een collectief bewustzijn hebben en een richting op gaan die niet kan worden afgedwongen. Het liberalisme waar de VVD nog mee schermt is nog van de 19e eeuw. Zeker, het heeft de maatschappij verder gebracht. Maar het heeft zijn tijd gehad. Dat collectieve bewustzijn dat hoort bij de 21e eeuw wordt steeds duidelijker zichtbaar. Actueel is de beweging 'occupy' wat in feite een reactie is op de uitwassen van het liberalisme. Vrije marktwerking heeft zijn donkere kant: een doorgeslagen kapitalisme waarbij het alléén maar om winst maken gaat en los is gezongen van de waarde voor de maatschappij. De bonuscultuur van de zeer rijken die er uit alle macht aan vast blijven klampen. De VVD reageert zoals verwacht: die mensen die al weken in tentjes verblijven, die zullen wel geen werk hebben en dús zijn het uitkeringstrekkers en dús gaan we ze daar op afrekenen.
'Occupy' is één signaal van één van de tegenbewegingen. Ik hoop en verwacht dat er steeds meer signalen zullen gaan komen die een nieuw tijdperk aankondigen. Het begrip 'duurzaamheid' heeft het nu zwaar. Populisme en korte termijndenken drukken visionaire politici zoals Herman Wijffels en Diederik Samsom nu weg, maar als de recessie structureel blijkt te zijn, zal duurzaamheid weer terugkeren als leidend principe. Dat verwacht ik tenminste. Ik wil daarin optimistisch zijn; cynisme heeft nooit geleid tot vooruitgang.
En wat moeten we nu in het onderwijs? Ik ben er voor om NU aan de toekomst te werken door aan DUURZAAMHEID te werken. En gek genoeg kan dat door ondernemerschap in het onderwijs te ontwikkelen. Maar ik bedoel dan natuurlijk ondernemerschap op de moderne , duurzame manier. Niet om veel geld te verdienen, maar door winst te maken. De winst moet je dan zien als de opbrengst van het onderwijs. De toegevoegde waarde die het kan hebben voor een eerlijke en rechtvaardige maatschappij.
Deze blog wordt al te lang; een volgende keer zal ik uitleggen dat in de onderwijscultuur het toch mogelijk moet zijn om samen te werken met de zakenwereld, waarin geld verdienen wel belangrijk blijft maar in combinatie met 'maatschappelijk ondernemen'. Er zijn steeds meer voorbeelden waaruit blijkt dat niet alle ondernemingen 'slecht' zijn.
Toch nog maar een RSA-animatie genaamd 'crisis of capitalism' . Omdat het zo mooi aansluit op deze blog en omdat het nog een pietsje ingewikkeld is; na één keer bekijken heb je nog niet alles op je netvlies. bekijk het met aandacht.
Deze week was ik met nog eens 100 collega's op de NSA-dag 2011 (http://www.nsa.nl/nsadag.aspx) en werd getriggerd door een hele reeks uitspraken van de gastspreker (Antoon Vugts) die was uitgenodigd door Joseph Kessels. In zijn betoog noemde hij meerdere keren: 'het onderwijs is failliet'. Tja, dat klinkt nogal stellig. De man in kwestie is HR-manager van Océ en vanuit zijn kijk op 'professionele ruimte' had hij wel goede voorbeelden die het failliet van onderwijs aantoonden. Maar... is het onderwijs écht failliet? Waar hebben we het dan over? Hoe kijk ik er zelf tegen aan? Als het echt failliet is, wat doe ik dan nog in het onderwijs? Een verkenning op enkele domeinen:
Financieel. Nederland staat nr 16 op de wereldranglijst als je kijkt naar het bruto nationaal product. Dus in de top 20 van de rijkste landen. Als het gaat om uitgaven aan het onderwijs, afgezet tegen het bruto nationaal inkomen staat Nederland nr 12 op de wereldranglijst, achter Slovenië. Aan het onderwijs wordt in Nederland bijna 38 miljard uitgegeven, waarvan 9 miljard aan het primair en speciaal onderwijs. We zijn dus bepaald geen armoedzaaiers en van een faillissement in financiële zin is pas sprake als het hele land failliet is, zoals nu mogelijk zou kunnen gebeuren met Griekenland. Financieel-technisch is het onderwijs dus verre van failliet. Er is geld en desondanks slaan we groot alarm als er een bezuiniging van 300 miljoen wordt afgesproken. Mag ik de conclusie trekken dat het niet om geld gaat? OK, dan gaan we verder kijken.
Kenniseconomie. De PO-raad heeft de ambitie uitgesproken dat het in 2020 weer tot de top 5 behoort van de wereldranglijst van kenniseconomie. Stonden we in 2009 nog op de 11e plaats, in 2011 staan we al op de 7e plaats ( bron: Global Competitiveness Index ). Het hoger onderwijs staat op de 8e plaats. Dus het lijkt er op dat we de ambitie van de PO-raad al ruim voor 2020 gaan halen. Dus...daar zit het hem ook niet in.
Systemisch. Niet te verwarren met systematisch werken. Ik benader in dit geval scholen, besturen, brancheorganisaties, overheid als systemen: een constellatie van krachten en invloedssferen als een geheel waarbinnen positieve en negatieve krachten werken. Bijvoorbeeld: in de biologie wordt gesproken over ecologische systemen; de biotoop. Zo'n biotoop geeft snel inzicht in het systeem en of het in balans is. Tja, dan kom ik in het onderwijs wel heel veel tegen waar ik bij kan opmerken: het systeem werkt niet of niet goed genoeg. Enkele voorbeelden:
a. Passend Onderwijs. Het principe dat zorgleerlingen niet thuishoren in het afvoerputje van het onderwijs is goed. De gedachte dat het reguliere onderwijs ook verantwoordelijk is voor goed onderwijs aan kinderen met beperkingen is een goede. Toen in 2006 de eerste notitie verscheen (zorgplicht voor het funderend onderwijs) was ik wel te porren voor deze verandering. Helaas is de ideologie van passend onderwijs in de jaren daarna door de economische druk verworden tot een bezuinigingsoperatie, waarbij de sociale en ethische aspecten van 'zwakkeren in de samenleving' worden weggezet als een kostenpost: wie niet productief genoeg kan zijn in de maatschappij wordt als een probleem voor de maatschappij gezien. Wantrouwen en angst zijn in het systeem geslopen en daarmee is het niet in balans. De uitkomst is dat de leerling uiteindelijk kind van de rekening wordt. Wat in aanvang deugde tast nu de sociale en ethische kernwaarden aan van het systeem.
b. Kwaliteit van onderwijs. Niemand kan er op tegen zijn om de kwaliteit van onderwijs zo hoog mogelijk te laten zijn. Immers: via het onderwijs werken we aan de toekomst van volgende generaties. De overheid heeft decennia lang geprobeerd via stelselwijzigingen de kwaliteit op een hoger plan te brengen. Ondanks de heldere conclusie van commissie Dijsselbloem dat de overheid het onderwijsveld nu eens moet vertrouwen en het de ruimte geeft om dit op eigen kracht te doen. Maar ook nu weer komt het wantrouwen om de hoek kijken en wordt het systeem 'doodgedrukt' door een heel stelsel van maatregelen dat het karakter krijgt van 'afrekenen' in plaats van kaders te creëren waarin kansen worden geboden. Onderwijs moet tegenwoordig 'opbrengstgericht werken'. Daar is niks mis mee, maar we moeten goed bedenken wat we precies bedoelen met 'opbrengst'. Het zou moeten zijn: burgers die volwaardig, participatief en hoogwaardig bijdragen aan een betere maatschappij...een maatschappij dat gericht zou moeten zijn op duurzaamheid. Ik vrees dat de overheid meer oog heeft voor de productiviteit en dat probeert af te dwingen met een keurslijf, een overdreven aandacht voor rekenen en taal en meten , meten en nog eens meten ... Jaap Peters heeft dat voortreffelijk beschreven in zijn boekje 'Intensieve Menshouderij'.
Jaap Peters: Intensieve menshouderij
In deze geest spreken we eigenlijk niet meer over kwaliteit maar over productiviteit. Het systeem schiet zijn doel voorbij.
c. Professionele ruimte. In aansluiting op het voorgaande punt worden ook de competenties van de leerkracht steeds meer langs de lat gelegd. De wet BIO schrijft voor dat alle leerkrachten een 'bekwaamheidsdossier' hebben en dat de schoolleiding planmatig de professionaliteit van de leerkracht bevordert. Ook nu weer: de kerngedachte is goed maar de overheid gaat steeds meer voorschrijven en afdwingen in de richting van productiviteit. Grotere klassen maken het efficiënter ( lees: goedkoper) en het begrip 'opbrengst' wordt steeds meer geassocieerd met 'resultaten' die in cijfers en lijstjes moeten worden uitgedrukt. Een afrekencultuur dus en dat is jammer. Want professionele ruimte is juist zo nodig maar vergt in de eerste plaats vertrouwen. Mits gekoppeld aan een goed systeem van verantwoorden kan het systeem veel meer opbrengen als persoonlijke kwaliteiten zoals creativiteit en gezond-denken de ruimte krijgen. Het huidige systeem remt in deze dus ook alleen maar af en schiet schromelijk te kort.
Ik ga maar even niet verder: de lezer zou gaan denken dat ik een zwartkijker ben. Dat lijkt me niet de bedoeling; juist omdat het meer dan ooit noodzakelijk is het systeem om te buigen , wil ik mijn bijdrage leveren om het tij te keren. Veel 'bewegingen' zijn in de grond positief maar zo slecht uitgewerkt. We hoeven niet meer helemaal opnieuw van de grond af aan op te bouwen maar slechts aanpassingen aan te brengen: oog hebben voor de goede ontwikkelingen en daar op voortgaan met gezond verstand kan al voldoende zijn. En soms is ook een beetje 'burgerlijke ongehoorzaamheid' nodig.
En: we staan echt niet alleen. Over de hele wereld is een groeiend besef dat het systeem dreigt vast te lopen. Het dreigende faillissement van Griekenland is een signaal; het oude , kapitalistische systeem werkt niet meer. Onderstaande animatie maakt duidelijk dat er een andere benadering nodig is. Een benadering die begint bij het onderwijs: daar moeten we ruimte geven voor de nieuwe generatie denkers en doeners. Daar ligt onze toekomst.
In this short RSA Animate, radical sociologist David Harvey asks if it is time to look beyond capitalism, towards a new social order that would allow us to live within a system that could be responsible, just and humane
En voor degenen voor wie ook het glas half vol is , hierbij een video van een beweging van onderwijsmensen die kansen zien om via het onderwijs te bouwen aan een betere toekomst: 'COSN' een lerend netwerk van scholen, verenigd in een consortium waarin zowel studenten , leraren als schoolleiders hun steentje bijdragen.
Hun motto is: Learning to Change - Changing tot Learn
Learning to Change Changing to Learn Advancing K-12 Technology Leadership, Consortium for School Networking(COSN)
Op 12 oktober gaf ik een presentatie over het format van Cloudschool® ten overstaan van ruim 60 bestuurders van het primair en speciaal onderwijs. Terwijl ik op het punt stond om mijn verhaal af te steken keek ik de zaal eens rond: daar zaten de machthebbers van kleine en grote besturen, hun ogen verwachtingsvol op mij gericht. "Dit is mijn kans", dacht ik bij me zelf "..om invloed uit te oefenen op het logge instituut dat onderwijs heet en wie weet: het verschil te kunnen maken". Ik deed mijn verhaal en sprak van de 'sense of urgency' waar ik in mijn vorige blog al over repte: bovenbestuurlijke samenwerking is nodig om met elkaar een 'marktmacht' te ontwikkelen om voor alle leerlingen digitaal lesmateriaal goed, goedkoop en toegankelijk te maken.
In een notendop: Voor een duurzame digitale leeromgeving moeten we enerzijds gebruik maken van de voortschrijdende technologie ( cloudcomputing en web 3.0 ) en anderzijds software ontwikkelen om het lesmateriaal ( alles in de cloud en gevat in een 'semantische database' ) door een reeks 'onderwijsfilters' te trekken en beschikbaar te maken voor de leerlingen. Om deze software ( de virtuele juf ) te ontwikkelen zijn investeringen nodig van enkele miljoenen: te duur voor zelfs een groot bestuur, laat staan afzonderlijke scholen.Ook zullen scholen heel erg moeten gaan samenwerken om al het lesmateriaal te digitaliseren en te verbinden aan gestandaardiseerde leerlijnen en leerstandaarden.
..en ik dacht: "eigenlijk vertegenwoordigen deze besturen samen al vele honderden miljoenen omzet per jaar...voor één sector is 1,5 miljoen al genoeg om van de kant te gaan....misschien... als ik ze nou laaiend enthousiast kan krijgen? ..wie weet? ". Je raadt het al. Hoewel men wel geïnteresseerd was, was het te vroeg om meteen al commitment van bestuurders los te kunnen peuteren. Het was té veelomvattend en te complex om er meteen mee aan de slag te gaan. Een begrijpelijke reactie...mits je er in berust dat het 'gaat zoals het altijd al gaat'.
In het onderwijs lijken we murw geworden te zijn. Nooit doen we het goed, in de media lijken alleen de negatieve berichten nieuwswaarde te hebben en in tijden van recessie worden stelselwijzigingen vooral aangewend om nog meer te kunnen bezuinigen.
Kom dan maar eens met een verhaal waarbij we op grote schaal moeten gaan samenwerken. En stel dát het lukt, spelen we de overheid dan niet nog eens in de kaart? Want zie je wel: het kán goed en ook goedkoper! Weet je wat? We bezuinigen nog een beetje meer!
...ach, dat laatste is wel erg cynisch gedacht. En toch...toch moeten we serieus kijken naar de kansen en minder naar de bedreigingen. Zo links en rechts zien we steeds meer groeperingen opdoemen die de 'sense of urgency' heel goed voelen en 'de weg omhoog' voor zich zien. Marcel Kesselring beschreef dat treffend in een van zijn blogs.
Ik behoor tot één van die groepen: de Denvergroep. Deze groep van vrijdenkers onderschrijft de ambitie van de PO-raad om in 10 jaar tijd het onderwijs van Nederland weer aan de top te krijgen ( Manifest: in 10 jaar naar de top ) en ziet kansen om dit via ICT te doen ( De Denver Deal ). Binnen de Denvergroep werd al eerder vastgesteld dat voor grootschalige veranderingen ook grootschalige investeringen nodig zijn. En dat kan alleen door een zeer slim 'businessplan' te bedenken. Eén waarbij we minder uitgeven aan onderwijsmiddelen en met het mindere geld tóch een volledig onderwijsleerpakket te kunnen betalen. Verschillende modellen zijn in beeld: van herleiden van de versnipperde subsidiestromen tot één grote innovatiepot voor de hele sector, een onderwijscoöperatie waarbij elk bestuur of school 'inleggeld' betaalt voor een investeringsbudget, een centraal inkoopbureau voor leermiddelen of een combinatie met particuliere investeerders: een PPS oftewel: publiek-private samenwerking.
Sommige van deze businessmodellen zijn al verder uitgewerkt en zelfs zo ver dat scholen en besturen zó kunnen instappen. De voordelen van deze samenwerking op grote schaal zijn evident: marktmacht ontwikkelen zodat de regie meer bij het onderwijs kan komen te liggen. En toch gebeurt dat allemaal heel aarzelend. Hoe komt dat toch? Wellicht heeft het iets te maken met de calvinistische trekjes van veel Nederlanders: 'doe maar gewoon..dan doe je al gek genoeg' en dúrven we niet meer boven het maaiveld uit te steken. Het is zó zonde...want het is écht mogelijk het onderwijs uit het moeras te trekken!
Het vergt een mooie mix van realisme en optimisme , van ondernemerschap , leiderschap en een gezonde dosis verstand. En...weer terug naar de bestuurdersbijeenkomst van 12 oktober...de zaal inkijkend zie ik meer dan genoeg bestuurders die dat allemaal in zich hebben. In de zaal was zó veel kracht en macht verzameld...als dat gaat samenwerken, komt er een trein in beweging die niet meer te stuiten is. Mijn presentatie mocht maar een kwartier duren maar ik hoop dat ik een zaadje heb geplant dat kan gaan groeien. Als we focus kunnen houden op wat ons te doen staat, ben ik helemaal niet zo pessimistisch gestemd over de nabije toekomst. Maar ...potjandorienogantoe...dan wel met de vuist op tafel en van elkaar eisen om samen te werken! In het belang van alle kinderen. De 21e eeuw daagt ons uit.
Het onderwijs staat onder druk: de economische recessie lijkt structureel te zijn met vele bezuinigingen tot gevolg. De overheid reageert er op door van het onderwijs te eisen méér te doen met minder geld.
Daar waar de commissie Dijsselbloem pleitte om het onderwijs met rust te laten lijkt het omgekeerde het geval. Steeds meer overheidsbemoeienis waarbij 'voorschrijvend' wordt gehandeld. De middelen voor leermaterialen en materiële instandhouding waren in de afgelopen tijd al met ongeveer 25% gedaald ( ruwe schatting, veel verschillen per sector ) en aan de bezuinigingen is nog geen eind gekomen. De druk wordt nog verder opgevoerd door het invoeren van zorgplicht in het kader van Passend Onderwijs. Het speciaal onderwijs wordt in een radicaal ander stelsel ondergebracht met een zeer onzekere financiële toekomst.
Cloudcomputing kan voor het onderwijs ook een besparing opleveren ten aanzien van de budgetten voor leermiddelen en kosten voor IT-infrastructuur.
Een site-survey van uw schoolorganisatie met de 'bril op van cloudcomputing' kan wel eens voor aangename verrassingen zorgen. Minder servers, minder systeembeheerders, goedkopere werkstations ( thin clients , tablets e.d. ) kunnen al snel voor honderduizenden euro's besparingen zorgen.
Maar ga ook eens na hoeveel u moet betalen voor alle methode's? Het moet toch mogelijk zijn om leermiddelen 25% goedkoper te maken dan u nu gewend bent. Dat kan door slim gebruik te maken open (gratis zoals wikiwijs ) en gesloten(curricula van uitgeverijen) materiaal. Daar waar u uitgeverijen moet betalen voor het gebruik van hun methode, is het door cloudcomputing mogelijk alleen te betalen voor hetgeen uw leerlingen daadwerkelijk gebruiken ( pay per use ) . Op deze manier hoeft u niet een hele methode aan te schaffen.
Niettemin zijn er grote investeringen nodig om de digitale omgevingen te ontwikkelen: er is veel méér nodig dan alleen een electronische omgeving ( ELO ) zoals bv Magister en It's learning. Er is ook een 'virtuele juf' nodig en een 'app store'. Voor deze blog voert dat te ver om nu uit te leggen. U kunt ook eens een kijkje nemen op de website van http://cloudschool.info
Voor deze techniek moet geprogrammeerd worden. Een ruwe schatting is dat per sector 1,5 miljoen moet worden geïnvesteerd en ongeveer 4 jaar nodig is om alle vakken gedigitaliseerd te hebben. Scholen kunnen dit afzonderlijk niet ophoesten en ook de grotere besturen zullen in deze tijd er geen financiële ruimte voor hebben.
Er is daarom een absolute noodzaak dat schoolbesturen gaan samenwerken. Alleen door de krachten te bundelen kan een
'marktmacht' worden ontwikkeld en zullen besturen 'ondernemers' moeten worden. Scholen hebben de kans om zelf eigenaar te worden van methodes. Onderwijs heeft geen winstoogmerk en kan daarom volstaan met de kostprijs; terugverdientijd is daarom korter en een bijkomend voordeel: het onderwijs heeft daarmee zelf de regie in handen van onderwijsontwikkeling.
Voor dit alles is een businessmodel nodig. We zullen deze moeten ontwikkelen en besturen de weg wijzen naar efficiënte en duurzame oplossingen. Soms is een consortium de oplossing of een publiek-private samenwerking.
Via de Denvergroep ( ondersteunt de PO-raad met ICT beleid ) worden ook modellen ontwikkeld en aan de politiek voorgelegd; wellicht kan door het verleggen van bepaalde geldstromen (zoals subsidies voor ondernemerschap in het onderwijs) ook een financiële impuls aan het onderwijsveld worden gegeven waardoor scholen op de lange duur beter op eigen benen kunnen gaan staan: dat is óók duurzaamheid.
Hoe het ook zij: in alle gevallen is het noodzakelijk dat besturen meer met elkaar gaan samenwerken en 'joint ventures' beginnen: in het belang van alle leerlingen!
Het woord 'mindset' is zo'n alledaags woord. Een leenwoord uit de Engelse taal waar eigenlijk geen goed Nederlands woord voor te bedenken valt...of denken we dat 'breinsysteem' snel een geaccepteerd woord zal worden? Hoe dan ook: we gebruiken het woord om aan te duiden dat iemand op een bepaalde manier denkt, hoe hij of zij in het leven staat, of het glas 'half vol' dan wel 'half leeg' is. Correct! Maar het woord zegt niet precies wat voor sóórt denken er aan gekoppeld is. Mindset verwijst alleen maar naar gedrag en houding van een persoon en daarbij heeft het blijkbaar iets te maken met het brein.
Onlangs las ik een boek over mindset. Het was van Carol Dweck, een psychologe verbonden aan de Stanford University. Zij is o.a. bekend geworden door onderscheid te maken tussen verschillende soorten mindset: de 'fixed mindset' en de 'growth mindset'. Voordat je verder leest daag ik je uit om een eenvoudig testje te doen op de site van 'mindsetonline'. Of je aan het eind van de vragenserie het boek 'Mindset' wil kopen, moet je natuurlijk zelf weten, maar interessant is om voor je zelf na te gaan hoeveel van je antwoorden thuishoren in de categorie van 'fixed mindset' en hoeveel in 'growth mindset'. Mensen met een growth mindset hebben doorgaans meer succes in het leven. Zij zijn uit op méér willen weten en kunnen, daarmee veel meer gericht op 'leren' en 'groei'. De 'wilskracht' is sterker om iets te leren en daarmee is de kans ook groter om succesvol te zijn.
De mythe Met intelligentie word je geboren; je hebt een bepaald niveau en daar kun je nooit meer wat aan veranderen. Talent hebben of ergens 'aanleg' voor hebben: je kunt er weinig aan veranderen. De IQ-test is een meting voor het leven.
Carol Dweck is één van de 'mythbusters' binnen de psychologie. Zij richt zich daarbij op de 'mindset'; het accent ligt dan vooral op de wilskracht van een bepaald type mens. Maar met alleen de 'wil' kom je er nog niet: er is nog een ander, niet minder belangrijke factor: oefenen, oefenen en nog eens oefenen!
In mijn vorige blogs noemde ik al dat het brein nogal 'plastisch'is...het past zich aan naargelang de omstandigheden veranderen. Steeds meer wetenschappers komen met allerlei bewijzen dat talent en aanleg vooral een kwestie van 'discipline' en 'veel oefenen' is. Coert Visser heeft een artikel geschreven over een van die wetenschappers: Anderson Ericsson. Zijn '10.000-uren-regel' zegt dat mensen die op een bepaald terrein wereldklasseniveau hebben behaald daar ongeveer 10 jaar zeer intensief voor geoefend hebben. Het heeft te maken met de stof 'myeline' dat zich in de hersenen om neuronen wikkelt als er verbindingen worden aangelegd. Hoe meer verbindingen , hoe meer myeline en hoe sneller de verbindingen werken. In feite is dat wat er op biochemisch niveau in de hersenen zich afspeelt als we trainen , oefenen ..oftewel: leren.
Aha! Voor 'leren' moet je dus wilskracht hebben én je moet goed oefenen. Wel, niks nieuws onder de zon toch? Dat wisten we eigenlijk allemaal al. Dus: allemaal terug naar school en er voor zorgen dat de leraren de kinderen goed motiveren en veel laten oefenen. Maar daar begint het probleem: in de afgelopen eeuwen heeft de mythe van 'aanleg hebben die je met geboorte mee krijgt' zich nogal hardnekkig genesteld in het onderwijssysteem. Kinderen krijgen steeds meer toetsen te maken die een graadmeter moeten zijn van de onderwijsresultaten en daarmee...ai ai ai...het leerniveau van het kind! En nog erger: als ook intelligentietesten worden afgenomen ( met name een verplichte kuur in het speciaal onderwijs ) zijn kinderen voor het leven vastgeketend aan een intelligentieniveau waar je nooit meer bovenuit komt. Het zal je als kind maar gezegd worden dat je 'aan je plafond zit'! Dan vergaat toch alle lust om je best nog te doen? Je kunt tóch niet 'hoger'. Ik moet bekennen dat ik zelf menig maal als leerkracht die uitspraak deed ...maar gelukkig heb ik een 'growth mindset' ( denk ik, hoop ik) en heb ik nu geleerd dat een brein ook 'maakbaar' is.
Wat ons in het onderwijs te doen staat is alle leerkrachten er van doordrongen te laten zijn dat zij zelf nooit uitgeleerd zijn en dat het ook geldt voor hun leerlingen. Kinderen hebben van nature een leergierig karakter....en op de een of andere manier zorgt 'het systeem van onderwijs' er voor dat we hen het willen leren 'áfleren'. Daarover de volgende keer meer. Als opmaat hierbij een animatie van weer zo'n mythbuster : Sir Ken Robinson "Changing Education Paradigms'
